Orło młyn wodny

Młyn wodny w miejscowości Orło na rzece Brok w powiecie Ostrów Mazowiecka, województwo mazowieckie. Działał w latach 1864 – 1960. W ostatnich latach był napędzany turbiną wodną i wyposażony w dwa złożenia kamieni do razówki i dwa zestawy walców. Właścicielami młyna przez cały czas jego istnienia ( z małym państwowym epizodem) była rodzina Gryglaszewskich: Ludwik, Tomasz, Aleksander, Karol, Stanisław, Mieczysław, Henryk, Józef, Stefan.

Orło młyn z kołem wodnym w 1921r. Foto arch. rodz. G. Fąfara
Orło młyn z kołem wodnym w 1921r. Foto arch. rodzinne G. Fąfara

Po upadku Powstania Styczniowego Ludwik Gryglaszewski, młynarz ze Skrzeszewa, dowiedział się, że jest do sprzedania osada młyńska w Orle na rzece Brok. Obejrzał ją i postanowił kupić.  Gdy wrócił do domu, natychmiast został aresztowany i za pomoc powstańcom skazany na 25 lat zsyłki. Zgodnie z jego wolą osadę młyńską kupiła żona, Marianna. Ludwik wrócił z Syberii po 12 latach zwolniony na mocy amnestii. Młyn stopniowo modernizowano. Koło nasiębierne zostało zastąpione podsiębiernym. W 1918 roku młyn był spalony, a następnie odbudowany z kołem podsiębiernym. W 1944r. drewniana konstrukcja młyna została przez Niemców doszczętnie spalona. Maszyny ocalały, ponieważ wcześniej je wymontowano i zatopiono w wodzie. Po wkroczeniu armii radzieckiej, przystąpiono do odbudowy młyna.

Józef Gryglaszewski przy stawidle. Foto arch. rodz. G. Fafara
Józef Gryglaszewski przy stawidle. Foto arch. rodzinne G. Fąfara

Gryglaszewscy zobowiązali się do zakończenia budowy w ciągu 2 tygodni, a armia do dostarczenia materiałów i siły roboczej. Ponieważ Rosjanie nie mogli uwierzyć w tak krótki termin, spisano umowę.  Gryglaszewscy (Mieczysław z braćmi) z umowy się wywiązali, ale gdy zakończono budowę tamy i mostu przy młynie, piętrząca się woda podniosła i uszkodziła prowizoryczny most przy szosie (postawiony na miejscu spalonego przez Niemców). Ochrona mostu chciała rozstrzelać Mieczysława za sabotaż, ale życie uratował mu oficer, któremu pokazano umowę. Na początku lat 50-tych młyn upaństwowiono i Mieczysław z właściciela, stał się pracownikiem. Gdy młyn wymagał gruntownego remontu, w 1956 roku oddano go właścicielom. Ciągłe podwyżki podatków i wysokie koszty spowodowały, że w 1960 roku zaprzestano działalności.

Młyn w latach 40 XX wieku. Foto. archiwum rodzinne G. Fąfara.
Młyn w latach 40 XX wieku.
Foto. archiwum rodzinne G. Fąfara.

W połowie lat 70-tych młyn został rozebrany, ponieważ drewniana konstrukcja groziła zawaleniem.

Grażyna Fąfara