Nadanie młyna z 1410r. jako źródło do chronologii budowy zamku w Krasnymstawie

Kazimierz Stołecki w swojej monografii Krasnegostawu zawarł zestawienie najstarszych dokumentów źródłowych związanych z miastem. Jednym spośród tychże dokumentów jest zezwolenie wydane przez Władysława Jagiełlę dla cieśli Jarosza na budowę młyna i tartaku na rzece Wieprz obok miasta Krasnystaw1. Jest to jedno z wielu podobnych nadań dokonanych przez tego króla i można by tu wymienić podobne nadanie z 1405r. dla cieśli Jana, czy także z 1405r. dla Klimka Więczorka2. Jednak dokument ten zawiera ważne informacje dotyczące krasnostawskiego zamku. Oto treść dokumentu wystawionego 14 lutego 1410 roku w Sandomierzu.

In nomine Domini amen. Ad perpetuam rei memoriam. Cum inter humane nature commoda nihil dignius memoria habeatur, opportunum existit, vt actus hominum literarum et testium annotacione perhennentur, ne lapsu temporis cuanescant. Proinde nos Wladislaus Dei gracia rex Polonie, necnon terrarum Cracouie, Sandomirie, Siradie, Cuiauie, Lancicie, Lithuanieque princeps supremus, Pomeranie, Russieque, dominus et heres, significamus tenore prescencium, quibus expedit, vniuersis, presentibus et futuris, presencium noticiam habituris, quomodo attendentes multe subtilitatis industriam et magisterij solerciam, quibus Iarosch carpentarius noster se nobis gratum reddidit, et aucto diligencie suc studio se poterit reddere continuo prompciorem, sibi molendinum in flumine Wieprz iuxta opidum Crasnystaw defluente, de nouo construendi, edificandi, erigendi et locandi plenam concessimus et tenore presencium concedimus facultatem, dantes et concedentes sibi terciam metretam cuiuslibet graniin ipso moliti, pro nobis duabus reseruatis. In quo quidem molendino omnia frumenta cuiuscumque grani vel generis fuerint, molientur. Pro cuius molendini et aggeris defectibus reformandis nos duas partes, ipse vero Iarosch et sui successores terciam impendere tenebuntur. Volentes autem eundem Iarosch specialium graciarum preuenire fauoribus, sibi sarram (s) lignorum circa molendinum predictum erigere et construere indulsimus et tenore presencium indulgemus, ita tamen, quod de ipsa saria (s) idem Iarosch et sui successores pro curia nostra in Crasnystaw asseres necessarios tenebuntur ministrare. Quod quidem molendinum et sarram predictam idem Iarosch et sui successores legitimi saluis premissis condicionibus habebunt, tenebunt, vtifruentur quicte et pacifice perpetue possidebunt et ad suos suorumque vsus beneplacitos conuertent successorum, prout opsis melius et vtilius videbitur exspedire. Harum quibus sigillum nostre maiestatis appensum est testimonio literarum. Actum Sandomirie feria sexta proxima post dominicam Inuocauit anno Domini millesimo quadringentesimo decimo. Presentibus hijs validis strenuisque viris: Cristino de Ostrow palatino Sandomiriensi, Mosczicio Posnaniensi, Michaele de Bogumilowicze Lublinensi, Nicolao de Michalow Woyniczensi casstelani, Petro Szafranecz subcamerario et Sassyno de Kyge agazone Cracouiensibus multisque alijs nostris fidelibus fidedignis. Datum per manus venerabilis Nicolai prepositi sancti Floriani ante Cracoviam, regni Polonie vicecancellarij, nobis sincere dilecti. 3

Z powyższego dokumentu dowiadujemy się między innymi, że cieśla Jarosz i jego następcy zostali zobowiązani do dostarczania z nowo wybudowanego tartaku, drewna ( użyte w dokumencie słowo asseres należy chyba rozumieć w sensie wszelkiej tarcicy ) pro curia nostra. Cóż oznacza słowo curia w dokumentach z XV wieku ? Według Ewy Suchodolskiej4 i Marka Wrede5 curia to wyodrębniona w terenie ( najczęściej drewnianym ogrodzeniem) zabudowana budynkami przestrzeń pełniąca funkcję centrum administracyjno – gospodarczego, czyli dworu. Cieśla Jarosz miał dostarczać belki i deski dla dworu. Dla dworu nie dla zamku. Można z tego wnioskować, że w 1410r. zamku w Krasnymstawie jeszcze nie było, bo gdyby był to właśnie on pełniłby rolę centrum administracyjno – gospodarczego. Jest także raczej nieprawdopodobne, aby nie nałożono na Jarosza ciężarów na rzecz zamku, tak jak to miało miejsce w latach późniejszych. O ciężarach ponoszonych przez młynarzy wobec zamku wspomina dokument wystawiony przez starostę krasnostawskiego Marka Sobieskiego w 1651r. dla Pawła Kołsuta młynarza rzeszowskiego ( młyn o nazwie Rzeszów znajdował się w Krasnymstawie nad rzeką Żółkiewką ) zawierający taki zapis : Roboty też wszelkie jako inni młynarze czynią i odbywaą do zamku.6

Fragment dokumentu Marka Sobieskiego starosty krasnostawskiego z 1410r 1410r.
Fragment dokumentu Marka Sobieskiego starosty krasnostawskiego z 1651.


Wracając do dokumentu Władysława Jagiełly to nakłada on na Jarosza jeszcze jeden obowiązek. Obowiązek ponoszenia jednej trzeciej kosztów naprawy grobli. Jeśli istniała grobla na Wieprzu w 1410r to można wnioskować, ze istniał także wielki staw.
Podsumowując. Z publikowanego w Kodeksie Dyplomatycznym Małopolskim dokumentu Władysława Jagiełły z 14 lutego 1410r. wystawionego dla cieśli królewskiego Jarosza dowiadujemy się, że królewskim centrum administracyjno – gospodarczym w Krasnymstawie była królewska curia a także, że istniała już wtedy grobla na rzece Wieprz a zapewne także i wielki staw. Z milczenia źródła możemy wysnuć wniosek, że najprawdopodobniej w 1410r. Krasnystaw nie posiadał jeszcze zamku a jego budowę należy wiązać najwcześniej z królem Władysławem Jagiełłą.


1. K. Stołecki, Krasnystaw rys historyczny, Krasnystaw 2012, s. 257.
2.P. Plisiecki, Młyny wodne w województwie lubelskim ( do schyłku XVI wieku) , Lublin 2015, ss.166,167.
3. F. Piekosiński red., Kodeks Dyplomatyczny Małopolski, Kraków 1909, T. 4, ss. 122-123.
4. E. Suchodolska, Źródła pisane do dziejów Zamku książąt mazowieckich w Warszawie, Kronika Zamkowa, nr 1-2 (53-54), 2007, ss187-216.
5. M. Wrede, Domus – curia – domus ducalis – domus regalis – curia murata – domus magna lapidea – lapidea regia – stary dom murowany – kamienica. Budynek południowy Zamku Królewskiego w Warszawie (XIV – XVII w.). Rekapitulacja, Kronika Zamkowa nr 1- 2 (57 – 58), s. 14.
6. Archiwum Państwowe w Lublinie, Księgi grodzkie krasnostawskie, relacje, sygn. 3, kk. 224v-226v.

Lech Dziedzic